Singulariatantum – odcinek 13

Singulariatantum transkrypcja odcinka nr 13

Cześć, mam na imię Monika. Singulariatantum występują w języku polskim na codzień, ale może nie wiesz, że tak je się fachowo określa. Są to np. sól i pieprz, aluminium i bawełna, młodzież i inteligencja, Warszawa i powietrze. Co łączy te słowa? Prawie nigdy nie występują one w liczbie mnogiej.

Jak się ta sprawa ma w języku niemieckim? Bardzo podobnie. Dzisiaj usłyszysz parę przykładów, które będą usystematyzowane w pięć grup:

  • materiały, substancje, tworzywa

  • rzeczowniki zbiorowe

  • rzeczowniki abstrakcyjne

  • nazwy własne

  • części ciała i części ubioru

Zaczynamy!

Przeważająca część rzeczowników występuję w dwóch liczbach – pojedynczej i mnogiej. Jednak istnieją rzeczowniki, które ze względu na swoje znaczenie są ograniczone do posiadania tylko jednej liczby. Rzeczowniki, które występują tylko w liczbie pojedynczej nazywają się Singulariatantum. Rzeczowniki, które mają tylko liczbę mnogą to Pluraliatantum.

Dzisiaj zajmiemy się Singulariatantum.

Rzeczowniki te są przydzielone do pięciu grup.

1. Materiały

Tylko w liczbie pojedynczej występują materiały, które używane są ogólnie, np.:

das Kupfer miedź das Kupfer

Kupfer zeichnet sich durch seine Leitfähigkeit aus.

Miedź odznacza się swoją przewodnością elektryczną.

Kupfer zeichnet sich durch seine Leitfähigkeit aus.

der Schnee śnieg der Schnee

Es ist in der letzten Woche viel Schnee gefallen.

W ostatnim tygodniu spadło dużo śniegu.

Es ist in der letzten Woche viel Schnee gefallen.

Do nazw materiałów występujących tylko w liczbie pojedynczej należą materiały pochodzenia naturalnego:

– związki chemiczne takie jak np.:

der Sauerstoff tlen der Sauerstoff

der Schwefel siarka der Schwefel

das Eisen żelazo das Eisen

minerały takie jak np.:

der Quarz kwarc der Quarz

der Feldspat kalcyt der Feldspat

– opady pogodowe:

der Schnee śnieg der Schnee

der Tau rosa der Tau

produkty roślinne i odzwierzęce:

der/das Gummi guma der/das Gummi

die Wolle wełna die Wolle

die Milch mleko die Milch

jak również określenia produktów, które zostałe stworzone przez człowieka (przede wszystkim artykuły żywnościowe i tzw. używki oraz artykuły do pielegnacji ciała) występują z reguły tylko w liczbie pojedynczej:

die Butter masło die Butter

die Schokolade czekolada die Schokolade

der Tee herbata der Tee

der Sekt szampan der Sekt

die Hautcreme krem do ciała die Hautcreme

2. Nazwy zbiorowe (Kollektiva)

Wyłącznie w liczbie pojedynczej występują nazwy zbiorowe, jeśli są one określeniami jednolitej, obszernej klasy, której już się dalej nie dzieli.

die Bevölkerung ludność die Bevölkerung

Die Bevölkerung wurde zu einer Spendenaktion aufgerufen.

Ludność została wezwana do akcji darowizny.

Die Bevölkerung wurde zu einer Spendenaktion aufgerufen.

das Gepäck bagaż das Gepäck

Am Abend brachten wir das Gepäck zum Bahnhof.

Wieczoerm przynieśliśmy bagaż na dworzec.

Am Abend brachten wir das Gepäck zum Bahnhof.

Do rzeczowników zbiorowych, które występują w liczbie pojedynczej należą:

liczne określenia grup osób, np.:

die Polizei policja die Polizei

die Marine marynarka die Marine

das Personal personel das Personal

die Verwandschaft krewni die Verwandschaft

– klasy zwierząt i roślin:

das Wild dziczyzna das Wild

das Geflügel drób das Geflügel

das Getreide zboże das Getreide

das Obst owoce das Obst

das Wurzelwerk system korzeniowy das Wurzelwerk

3. Określenia abstrakcyjne

Tylko w liczbie pojedynczej występują określenia abstrakcyjne, jeśli przedstawiają określenia ogólne i niepodzielne:

der Fleiß pilność, pracowitość der Fleiß

Er arbeitet mit viel Fleiß.

On bardzo pilnie pracuje.

Er arbeitet mit viel Fleiß.

die Erziehung wychowanie die Erziehung

Die Erziehung der Kinder ist eine wichtige Aufgabe.

Wychowanie dzieci jest ważnym zadaniem.

Die Erziehung der Kinder ist eine wichtige Aufgabe.

Mamy również:

der Aufbau budowa, struktura der Aufbau

die Planung planowanie die Planung

der Verkehr ruch, komunikacja der Verkehr

das Bewußtsein świadomość das Bewußtsein

das Vertrauen zaufanie das Vertrauen

die Ruhe spokój die Ruhe

die Liebe miłość die Liebe

das Glück szczęście das Glück

die Angst strach die Angst

der Ursprung początek der Ursprung

das Unrecht niesprawiedliwość, bezprawie das Unrecht

Z tym ostatnim słowem das Unrecht proponuję parę wyrażeń.

jmdm ein Unrecht antun wyrządzić komuś krzywdę jmdm ein Unrecht antun

ein Unrecht wieder gutmachen naprawić krzywdę ein Unrecht wieder gutmachen

Wer einem anderen ein Unrecht angetan hat, sollte es auch wieder gutmachen.

Kto wyrządził drugiemu krzywdę, powinien ją naprawić.

Wer einem anderen ein Unrecht angetan hat, sollte es auch wieder gutmachen.

Unrecht Gut gedeiht nicht. Cudza krzywda na dobre nie wyjdzie (szczęścia nie da). Kradzione nie tuczy. Unrecht Gut gedeiht nicht.

Następne do wymienienia są:

4. Nazwy własne

Tylko w liczbie pojedynczej występują nazwy własne, które określają jakąś jednostkę. Do takich nazw własnych należą imiona osób(imiona i nazwiska), imiona indywidualne używane do zwierząt, nazwy różnych produktów ludzkiej kultury i techniki (tytuły książek, nazwy statków) i określenia różnych miejsc (nazwy rzek, krajów i miejscowości, nazwy zakładów, restauracji, kin itp.)

der Schriftsteller (pisarz) Günter Grass

der Hund (pies)Ajax

Mozarts Oper Don Giovanni“

das Kino Colloseum

5. Części ciała i części ubioru

W niektórych połączeniach używa się określeń części ciała i ubioru tylko w liczbie pojedynczej. Użycie tych słów w ten sposób jest falkutatywne.

Sie gaben sich die Hand.

Oni podali sobie rękę.

Sie gaben sich die Hand.

Sie trugen Hut und Mantel.

Oni nosili kapelusz i płaszcz.

Sie trugen Hut und Mantel.

To tyle na ten temat, powtórzmy więc:

Singulariatantum to rzeczowniki wystepujące tylko w liczbie pojedynczej. W języku niemieckim są to:

  • materiały, substancje, tworzywa

  • rzeczowniki zbiorowe

  • rzeczowniki abstrakcyjne

  • nazwy własne

  • części ciała i części ubioru tylko w pewnych wyrażeniach

Dziękuję za słuchanie! Transkrypcja jest do przeczytania na moim blogu www.niemieckizmoniką.pl, który możesz zaprenumerować żeby nie przeoczyć żadnego odcinka. Daj znać w komentarzu, co sądzisz o moim podcaście. Będę wdzięczna za uwagi i propozycje nowych tematów. Na razie! Bis bald!

Leave a Reply